چگیرتکهبهروز دهقانیچئویرن: عباس ائلچیناو ایل محصولوموز یاخشی ایدی. قاباقجا سو یوخ ایدی، محصولوموزون یاریسی قوروموشدو.  سونرا یاغیش یاغدی، حاییف کسیلینجه سئل گلیب قاباغینا کئچنی یویوب آپاردی. هر زامان باش وئرن بو بایاغی حادیثهلرین اوستوندن کئچسک او ایل بیزی قورخوداجاق  هئچ بیر شئی اولمادی. هامیمیز دیوار دیبنده اوتوروب بوغدالارین سارالماسینی، جانینا دوشوب بیچمهسینی گؤزلهییردیک.اوزون مودّت ساریسو خستهلیگیندن فلج اولوب ائشیگه چیخا بیلمهین، تندیرین قیراغیندا خانننهمین یانیندا اوتوروب قیشیمیزا یون جوراب توخویان خان باباما، «بو ایل سونبوللرین هرهسینده اون بئش دن وار» دئدیگیمیزده سؤزلریمیزه اینانماییب دئییردی:- بو یان-یؤرهده کیمسه اون دنهدن چوخ گؤرمهییب.                  بیچیندن سونرا ایستهییردیک اونو خرمن اوستونه آپاریب  اؤز گؤزلری ایله گؤروب هئی دئمهسین:- اصلینده، حضرت هامیمیزی قارغیییب. حضرت بیر گون یولو بیزیم داغ-داشا دوشوب کندیمیزی درهنین دبینده گؤرور. سوسوز اولدوغو اوچون گلیر کنده. هر ائوه باش چکدیکده گؤرور، آرواد-اوشاقلارین دور-دوادغی سوزلولوقدان چاتلاییب. کیمسه ده قالخیب بیلهسینه بیر قورتوم سو وئرمیر. قوربانی اولدوغوم حضرت ده قیلینجینین اوجو ایله وورور بو داغا. سرین بیر سو چیخیر. ایچیب دویونجا یولونو توتوب گئدیر. بولاقدا او آن قورویور. داغین باشینا چیخساز ایزینی گؤره بیلرسیز، یئکه بیر چاناق کیمیدیر..کیچیک قارداشیم دئییردی:- خانبابا! بیلدیر او یئکهپل کیشینین بورایا گلدیگینی خاطیرلاییرسان؟ او دئییردی؛ او چاناق  وولقان آغزی

ایستعمارچیلار و تحصیل مسئلهسی     هر ایستعمارچی اؤلکهنین، اؤز شراییطینه  گؤره یئریتدیگی  آیری سیاستلری واردیر. اینگیلیسلر، فرانسهلیلر، روسلار، هولندلیلر، بلژیکلیلر، ایسپانیالیلار و باشقالاری، آمانسیزجاسینا، رنگلری، دیللری و دینلری اؤزلریندن فرقلی اولان اؤلکهلرین اوشاقلارینی محو و تارمار  ائتمیشدیلر.      اینگیلیس  ایستعمارچیلاری، یئرلی اوشاقلاری اینگیلیس کولتورونه حئیران قیلماغا، اؤز کولتور و مدنیّتلریندن اوتانج دویماغا، اؤز میلّی دیللری یئرینه اینگیلیسجهنی ایشلتمگه و مسیحیلشدیرمگه چوخ اؤنم وئریرلر. اینگیلیسلرین، اؤزللیکله هیندیستانداکی تشبوثلری گؤز اؤنونده توتولورسا، موستملکهلرده سوردوردوگو تعلیم و تربیّهنین اساسلاری بئلهجه خولاصه اولونا بیلر:       1 - موستملکه اؤلکهلرینده، اینگیلیس کولتورونو، یوکسک طبقهدن باشلایاراق خالق طبقهلرینه ائندیرمک، اونلاردا اسکیکلیک دویغولارینی درینلشدیرمک،    2 -ایبتیدایی تحصیلی آنا دیللرینده، اورتا و عالی تحصیلی ایسه اینگیلیس دیلینده آلماقلا یئرلی و میلّی دیللرین مدنی دیل کیمی اینکیشافینین قارشیسینی آلماق، خاریجی دیلده علم اؤیرنمگین چتینلیگیندن ایستیفاده ائدهرک گنج یئرلی اوشاقلارین شوعورونون فورمالاشماسینی لنگیتمک و اونلاری مؤوضولاری آنلامادان ازبرلهمگه مجبور ائتمک،     3 – ایمتیحانلاری آسان و سو کیمی توتماق کئیفیت بؤحرانی چیخاراراق مظلوم، مغلوب، یاری ضیالی یئتیشدیرمک،    4 - میسیونر مکتبلری و کالجلری آچماقلا موستملکه خالقینی مسیحیلشدیرمک... سیّد احمد آرواسی  (تورکیه قزئتی: 23/10/198

قوجا دونیانین حسین جوانیترانه واحد    حیاتی بویو آذربایجانین گونئیی ایله قوزئیی آراسیندا معنوی کؤرپو سالماغا چالیشان حسین جوان آذربایجان آشیق ادبیاتی نین همیشهجوان، بارلی-برکتلی بوداقلاریندان بیریدیر.        آشیق نه گؤزل یازدی،       میرزهلر گؤزل یازدی،       قومرو کیمی دانیشان        سینمده تئللی سازدی.        - دئین حسین جوان 1916-جی ایلده گونئی آذربایجانین کرمدوز ماحالینین اوُتی کندینده یوخسول بیر عاییلهده آنادان اولوب. ائرکن یاشلاریندا آتاسی مکائیل کیشی غفیل دونیاسینی دییشیر، آناسی زهره مادّی-معنوی احتییاجلارا تاب گتیرهبیلمهدیگیندن اوغلو و اوچ قیزی ایله بیرلیکده آرازین قوزئی سمتینه پناه گتیریر، گورانبوی رایونونون دلممّدلی کندینده مسکونلاشیر.       آللاه بندهسینی داردا قویماز. خئییرخواه بیر الین واسیطهسیله کؤنوللری سئویندیرر. بئله بیر سئوینج یئنییئتمه حسینه ده قیسمت اولور. مسکونلاشدیقلاری اراضیده خئییرخواه عمللر، نیتلر صاحیبی مشهدی آدیگؤزل اونون آوازینداکی شیرینلیگی، سسیندهکی  غئیری-عادیلیگی ائشیدیب گونلرین بیرینده اونو قدیم گؤیچه ماحالینا - اوزان-آشیق صنعتینین قودرتلی ایستعداد صاحیبی دده علسگرین قارداشی اوغلو موسینین یانینا آپاریر. آدیگؤزل کیشی:  "آشیق، بو اوشاق حسرتیندن گؤینهدیگیمیز تبریز ائلیندندیر. ناعلاجلیقدان بیز طرفه گلیبلر. اولدوقجا دادلی-دوزلو سسی وار. اونون حسرتلی آوازینی ائشیدنده، واللاه، کؤورهلیرم. بونا گؤره ده یانینیزا گتیرمیشم کی، صنعتین اینجهلیگیند